8_1_12

Kelebekleri iri yapılı olup, kanat açıklığı 70-80 mm’dir. Ön kanatları genel olarak gri, dip kısmı ise bej renktedir. Üzerinde karışık renkte, çapraz çizgi ve lekeler bulunur (Şekil 37/a). Larvaların sırt kısmı kırmızı, karın kısmı ise sarı renklidir. Olgun larva 9-10 cm boyundadır(Şekil 37/b). Bu zararlının larvaları sirke gibi kokar.

Bu zararlı kışı, ağaçların kök boğazı, gövde ve kalın dallarında açtıkları galeriler içinde larva olarak geçirir. İlkbaharda, bulundukları galerilerin içinde pupa olur. Haziran ayı sonuna doğru, kelebekler çıkar. Pupalardan çıkan kelebekler, beslenmeden hemen çiftleşirler. Dişi kelebekler yumurtalarını, çiftleştikten 2-3 gün sonra, çoğunlukla (%85) ağaçların gövdelerinin toprakla birleştiği yerdeki yarık ve çatlaklara, 10-15’lik guruplar halinde bırakırlar. Bir dişi ortalama 700 yumurta bırakır. Yumurtadan çıkan larvalar, ayrı yönlere dağılarak kabuk kısmına girer ve beslenerek galeriler açarlar. Larvaların açtığı galeriler, Sonbaharda 20-30 mm’ ye ulaşır. Bu zararlı, 2-3 yılda bir döl verir.

Ağaç kızılkurdu larvaları, ağaçların toprağa yakın gövde ve ana dallarında galeriler açarak zarar yapar. Ayrıca ağaçların, toprağın 10-15 cm altında bulunan kısımlarını, çepeçevre oymak ve iletim borularını tahrip etmek suretiyle de önemli derecede zarar meydana getirir. Mücadelesi yapılmadığı takdirde, ağaçların birkaç yıl içinde kurumalarına neden olabilir. Özellikle ağaçların gövdelerinin toprağa yakın kısımlarında açtıkları yuvarlak ve kenarı siyah deliklerden, çıkardıkları kırmızı talaşlarla dikkati çekerler. Başlıca konukçuları; kiraz, elma, armut ve söğüttür.

	a
	b
Şekil 37. Ağaç kızılkurdu (*Cossus cossus*)’nun: a) Kelebeği; b) Larvası ve zararı.

Karıncalar ve kuşlar (özellikle ağaçkakanlar), bu zararlının yumurta ve genç larvalarını yerler. Literatürde bu zararlının birçok larva parazitoitinin bulunduğu bildirilmektedir. Ancak Ülkemizde larva parazitoitleri ile ilgili bir kayıt bulunmamaktadır.

Budama sırasında, bulaşık dallar kesilerek bahçeden uzaklaştırılma-lıdır. Bakım işlemleri, tekniğine uygun olarak yapılmak suretiyle ağaçlar kuvvetli bulundurulmalıdır.

Ağaçların kök boğazı, 15-20 cm derinliğinde açılarak, gövde içindeki larvalar öldürülmelidir. Gövdedeki larva giriş deliklerine bir tel sokularak, içindeki larvalar öldürülebilir.

Doğal düşmanların korunması ve etkinliklerinin arttırılması için gerekli önlemler alınmalıdır. Özellikle faydalılara zararsız veya az zararlı ilaçları tercih etmek ve ilaçlama zamanını, bunların en az zarar göreceği şekilde ayarlamak suretiyle, doğal düşmanlar korunmalıdır.

Ağaç kızılkurdu ile bulaşık bahçelere, bu zararlıya özgü feromon tuzakları asılarak, kelebek çıkışı izlenir. Kelebek çıkışının sona erdiği zaman veya ağaçların gövdelerindeki kabukların altında, koloni halinde yaşayan genç larvalar görüldüğü zaman (ağustos ortası - eylül başında), ilaçlamalara başlanır. Birinci ilaçlamadan 15-20 gün sonra, ikinci ilaçlama yapılır. İlaçlamaların günün en sıcak saatlerinde yapılmasına özen gösterilmelidir. Ağaçların kök boğazı ve gövdelerinin, yerden 60-100 cm yüksekliğine kadar olan kısımları, ilaçlı su ile yavaş yavaş ve iyice yıkanacak şekilde ilaçlanmalıdır. Mümkünse bu ağaçlar, 5-10 dakika sonra, tekrar aynı şekilde ilaçlanarak, ilaçların kabuktaki çatlak ve deliklerden içeriye doğru iyice girmesi sağlanmalıdır. Zararlı ile bulaşık bahçelerde bu tür ilaçlamaların, bir döl süresini içeren 2-3 yıl üst üste muntazam olarak yapılması gereklidir. Larva bulunan deliklere, gaz haline geçebilen bir sıvı ilaç (Diclorvos vs.) emdirilmiş pamuk yerleştirilir ve deliklerin ağzı aşı macunu ile kapatılır.

Ağaç kızılkurdu mücadelesinde kullanılacak ilaçlar ve dozları Çizelge 2’ de verilmiştir.