8.1.7. İzmir haziranböceği [Polyphylla turkmenoglui Petr. (Col.:Melolonthidae)]

            Bu zararlılar, özellikle fidanlıklar için çok önemlidir. Fidanın kökünde 1 larvanın bulunması, o fidanda önemli zararlara yol açabilir.

            Ergin böcekler, 35-40 mm uzunluğunda, kırmızı-kahverengi zemin üzerinde bulunan beyaz tüyler nedeniyle alaca görünümlü böceklerdir. En tipik özellikleri, antenlerinin uç kısımlarının yelpaze şeklinde olmasıdır. Yelpaze şeklindeki anten, erkeklerde çok daha belirgindir (Şekil 28/a). Larvaları 70-80 mm uzunluğunda, tombul yapılı ve sarımsı krem rengindedir. Vücudu “C” harfi şeklinde kıvrık olup, üzeri ince, sarı, seyrek tüyler ile örtülüdür(Şekil 28/b).

            Erginler, haziran ve temmuz aylarında güneş battıktan sonra uçarlar. Çiftleşen dişiler yumurtalarını, toprağın 1-20 cm derinliğinde bir yuva içine bırakırlar. Haziran - temmuz aylarında (en çok temmuzun üçüncü haftası) yumurtalardan çıkan larvalar, toprağın daha derin kısımlarına inerler. Eylül-ekim aylarında ikinci dönem larva haline geçerek, bitkilerin ince kökleri ile beslenirler. Sonra toprak niteliğine bağlı olarak, 50-90 cm derinliğe iner ve burada, ertesi yılın İlkbaharına kadar, kış uykusunda kalırlar. Haziran başında üçüncü dönem larva haline geçer ve ertesi yılın mayıs ayına kadar bu dönemde kalırlar. Mayıs ayı içinde kendilerine bir pupa yuvası yaparlar. Ergin çıkışına kadar, burada pupa dönemini geçirirler. Larvaların toprak içindeki hareketi, toprağın nem oranı ve sıcaklığı ile çok sıkı bağlantılıdır. Uygun toprak sıcaklığı ve nem koşullarında mart ve ekim ayları arasında larva zararı söz konusudur. Bu zararlı 2 yılda bir döl verir.

            Bu böceğin erginleri, bitkilerin toprak üstü kısımlarını, larvaları ise köklerini yiyerek zararlı olmaktadır. Ancak esas zararı, fidanların ve ağaçların köklerini yemek suretiyle, larvalar yapar (Şekil 28/c).

            Bu zararlı polifag olup, kiraz, elma, armut, erik, ayva, şeftali sevdiği konukçulardır. Yumuşak çekirdekli meyve ağaçlarında ve kumsal humuslu topraklarda daha fazla zarar yapar.

            Bu zararlının bilinen en önemli doğal düşmanları; hem larvaları, hem de alacakaranlıkta uçan erginleri yiyen çeşitli kuş türleridir.

	a
	b
	c
Şekil 28. İzmir haziranböceği (Polyphylla turkmenoglui)’nin: a) Ergini; b) Larvası; c) Zararı.

Bu zararlı ile mücadelede kültürel tedbirler çok önemlidir. Fidanlıklarda ve meyve bahçelerinde alınması gereken kültürel tedbirler aşağıda verilmiştir:

- Fidanların sulama, gübreleme gibi bakım işlemleri zamanında ve tam olarak yapılmak suretiyle sağlıklı olmaları sağlanmalıdır.

- Bu zararlılarla bulaşık fidanlıklarda, kullanılacak çiftlik gübresi önce ilaçlanıp, iyice karıştırıldıktan sonra, açıkta bekletilmeden toprağa karıştırılmalıdır.

- Yumurta bırakmak için, hububat ekili ve yabancı otlu olan yerleri tercih ettikleri için bahçeye, ara tarım şeklinde hububat ekilmemeli, özellikle haziran ve temmuz aylarında ot temizliğine özen gösterilmelidir.

- Bahçe sonbaharda 20-30 cm derinliğinde sürülerek, larvaların açığa çıkması ve kuşlar tarafından yenilmesi sağlanmalıdır. Mayıs ayında 15-20 cm derinliğinde sürülerek, toprakta bulunan pupalar tahrip edilmelidir. Temmuz- ağustos aylarında yapılacak toprak işlemesi ile de yumurtaların güneş ışığına maruz kalarak ölmesi sağlanmalıdır.

- Fidanlar sökülürken ve söküm tamamlandıktan sonra, parseller derin sürülmeli ve görülen larvalar toplanıp imha edilmelidir.

            Gerek fidanlıklar ve gerekse meyve bahçelerinde, böceklerin uçuş döneminde, geceleri erginler toplanarak öldürülmelidir.

c) Kimyasal mücadele

            Bu zararlıya karşı, bütün ağaçlarda değil, sadece larva zararının bulunduğu fidan ve ağaçlarda(zarar nedeniyle solgunluk gösterenlerde) kimyasal mücadele yapılmalıdır. İlkbaharda, 0-20 cm toprak derinliğindeki toprak sıcaklığı 9-10°C‘ye ulaşıp, larvalar faaliyete başladığı zaman (genellikle mart ayından itibaren ) ikinci ve üçüncü dönem larvalara karşı bir ilaçlama yapılır. Sonbaharda ise, yörelere göre değişmekle birlikte, ilk yağmurlardan sonra, larvalar toprak yüzeyine yakın ve özellikle çoğunun ikinci dönem başlangıcında olduğu zaman (genellikle eylül ayında) bir ilaçlama yapılabilir. Ancak önemli olan ilkbaharda yapılacak ilaçlamadır. İlkbahar ilaçlaması yapılmayan bahçelerde, zarar yaygın olarak bulunduğu zaman ve ergin uçuşlarının fazla olduğu yıllarda, sonbahar ilaçlamalarının da yapılması gereklidir.

            Zarar belirtisi gösteren ağaçlarda, yalnız taç izdüşümündeki toprak ilaçlanır. Kullanılacak ilaç miktarı, ağacın taç izdüşüm alanının büyüklü-ğüne göre hesaplanır. İlaç, 30 cm’lik toprak derinliğini ıslatacak miktardaki su içinde karıştırılır ve bir süzgülü kova yardımı ile toprağa verilir. Kullanılacak su miktarı, kalibrasyonla tespit edilmelidir. Fidanlar için izdüşümü alanı 1 metrekare olarak kabul edilir. Bir başka kullanım şeklinde ise, kullanılacak ilaç miktarı, 8-10 misli nemli toprak ile karıştırılarak, taç izdüşüm alanına dağıtılır. Sonra toprak, bir bel veya çapa ile karıştırılarak, ilacın 20-30 cm derinliğe inmesi sağlanır. Daha sonra ilaçlanan saha sulanır. İlaçlama sırasında toprağın tavında ve keseksiz olmasına dikkat edilmelidir.

            İzmir haziranböceği’nin mücadelesinde kullanılacak ilaçlar ve dozları Çizelge 2’de verilmiştir.