8.2.3. Armillaria kök çürüklüğü hastalığı [Armillaria mellea (Vall.) Quel.]

            Bu hastalık, bulaştığı ağaçların ömrünü kısalttığı ve verim yaşında ölümüne neden olduğu için önemlidir. Ancak bu fungusun, entansif tarım yapılan bahçelerde, ağaçları çok az hastalandırdığı bilinmektedir. Hastalık daha çok, toprak yapısı ağır olduğu için uzun süre su tutan ve kültürel işlemlerin, tekniğine uygun olarak yapılmadığı bahçelerde, görülmektedir.

            Hastalık etmeni, şapkalı bir mantardır. Bu fungus, çapı 5-15 cm arasında değişen şapkalarını, Sonbaharın ilk yağmurlarından sonra oluşturur. Bu nedenle Sonbaharda, hasta ağaçların köklerinde veya ölü ağaçların ve odunların üzerinde, sarımsı-kahverengi olan ve aşağıya doğru siyahlaşan şapkalar görülür(Şekil 43/a). Bu şapkalar, misellerden oluşan rizomorfların ucunda meydana gelir. Rizomorflar kalın, silindir şeklinde ve koyu renkli olan miselyum uzantılarıdır. Uç kısımları renksiz ve akışkan bir madde ile çevrili olan rizomorfların dışı koyu, içi ise beyaz renklidir. Şapkanın altında bulunan lamellerde, basidiosporlar olgunlaşır. Fungus hem toprakta, hem de odun dokusunda yaşar. Ölü ağaçlarda ve toprakta kalan kök parçalarında uzun süre yaşamını sürdürür. Nemli yerlerde daha iyi gelişme olanağı bulur.

            Orman ve meyve ağaçlarının köklerinde çürüklük yaparak, ağaçların zayıf kalmasına ve ölümüne neden olabilir. Hastalığa yakalanan ağaçlarda sürgün oluşumu azalır, yapraklar sararır ve dökülür. Sürgünler ve dallar kurumaya ve ölmeye başlar. Nihayet ağaçlar tamamen kuruyabilir. Bu belirtilerin oluşumu ve ağaçların ölümü 4 yıllık bir süreyi gerektirir. Ancak şiddetli enfeksiyon koşullarında, bu süre 1-2 yıla inebilir. Hastalığa yakalanmış ağaçların kökleri incelendiğinde, ikinci köklerden başlayarak, kök boğazına kadar kabuk dokusu ile odun dokusu arasında beyaz fungal bir tabakanın oluştuğu görülür (Şekil 43/b). Hastalığın başlangıcında, odun dokusu açık kahverengindedir. Daha sonra sarımsı renge ve süngerimsi dokuya dönüşür.

            Yaygın olarak görüldüğü meyve ağaçları elma, armut, erik, şeftali, kiraz, vişne, kayısı, dut, nar, asma, zeytin, kestane ve ceviz; orman ağaçları ise meşe ve iğne yapraklılardır.

		a
		b
Şekil 43. Armillaria kök çürüklüğü hastalığı (Armillaria mellea)’nın: a) Oluşturduğu şapkalı mantarlar ; b) Kök ve kökboğazındaki miselyum gelişimi.

            Bu hastalığın mücadelesinde, kültürel önlemler ağırlık kazanmak-tadır. Kültürel önlemlerin eksiksiz olarak yerine getirilmesi, mücadelenin başarı oranını artıracaktır. Bu hastalığın mücadelesinde, uygulanması gereken kültürel önlemler aşağıdaki verilmiştir.

• Kuruyan ağaçlar, en ince kökleri de dahil, sökülerek imha edilmeli ve açılan çukurlarda kireç söndürülmelidir.
• Bu şekilde ağaç sökülen alanlara, 2-3 yıl herhangi bir meyve fidanı dikilmemelidir.
• Hastalık bahçenin belli kesimlerinde görülüyorsa, rizomorfların sağlam ağaçlara ulaşmaması için hastalığın görüldüğü yerler, 60 cm derinlik ve 30 cm genişliğindeki hendeklerle izole edilmelidir.
• Çevre bahçelerde hastalığın bulunması durumunda, sel sularının getireceği hastalıklı kök parçacıklarının, bahçeye girişini önle-mek için, bahçenin çevresine hendek açılmalıdır.
• Ağaçlar sağlam ve sağlıklı yetiştirilmelidir. Bunun için fidanlar derin dikilmemeli, aşırı sulanmamalı ve köklerin yaralanma-masına dikkat etmelidir,
• Sonbaharın ilk yağmurlarından sonra oluşan fungus şapkaları ve oluştukları yerdeki kök parçaları imha edilmelidir,

            Sağlıklı ağaçların korunması ve hastalığın yeni görülmeye başladığı ağaçların birkaç yıl daha yaşamasını sağlanması açısından kimyasal müca-dele önemlidir. İlaçlamalar, genellikle hastalık görüldüğünde yapılır. Hastalığın gelişimine göre uygulanacak kimyasal mücadele şekli aşağıda verilmiştir.

- Hastalık yeni başlamış ise; hasta kökler kesilip, hasta kısımlar temizlendikten sonra, bu yerlere %5’lik Bordo Bulamacı, %2’lik Göztaşı veya % 5’lik Karaboya ilaçlarından biri, fırça ile sürülmelidir. İlaç kuruduktan sonra, üzerine aşı macunu sürülmeli veya temizlenen yerlerdeki yaralar, 750 g ardıç katranı + 250 g Göztaşı karışımı ile kapatılmalıdır.

- Kökler tamamen hasta ise; ağaç, ince köklere kadar sökülerek, kendi çukurunda yakılır. Yerine sönmemiş kireç veya % 2’lik Formalin dökülerek kapatılır.

- Hastalığın görüldüğü bahçelerdeki sağlam ağaçları korumak için; Sonbaharda veya İlkbaharda, ağaçların taç izdüşümleri, metre kareye 10 litre ilaçlı su isabet edecek şekilde, % 5’lik Karaboya veya % 2’lik Göztaşı karışımı ile sulama şeklinde ilaçlanmalıdır.