8.2.4. Rosellinia kök çürüklüğü hastalığı (Rosellinia necatrix Prill.)

            Rosellinia kök çürüklüğü hastalığı, ağaçların kurumasına neden olduğundan, ekonomik kayıp önemlidir.

            Hastalık etmeni, bir fungustur. Bu fungusun tanımında, patojenin miselleri önemlidir. Hifleri bölmeli olup, bölüm yerlerinin armut gibi şişkin olması bu etmen için tipiktir. Miselyum örtüsü üzerinde zamanla sklerotlar oluşur. Sklerotlar çimlendiği zaman, korenium tipinde konidiforlar (konidi-spor taşıyıcıları) ve bunların ucunda da renksiz konidisporlar oluşur. İçinde fungusun eşeysel çoğalmasını sağlayan askosporlarların oluştuğu, perites-yumlar yüzeysel, küre biçiminde ve koyu renkli olup, ostiolleri bulunur. Askosporlar uzun, tek hücreli, ve kahverengi-siyah renklidir.

            Etmenin miselyumları toprakta, özellikle hasta ağaçların bulunduğu bahçelerde, uzun yıllar canlılığını sürdürür ve enfeksiyonlara neden olur. Hastalığın yayılmasında, miselyumlar önemli rol oynar. Sulama suyu, sel ve yağmur suları ile toprak işlemesi, hastalığın yayılmasında etkilidir.

            Rosellinia kök çürüklüğü hastalığına yakalanmış ağaçlardaki ilk belirti, yapraklardaki sararmalardır. Yaprak sararmaları, ağacın tümünde veya köklerdeki enfeksiyona bağımlı olarak, ağacın bir yönünde olabilir. Sararma ve solgunluğun yanı sıra, yapraklarda küçülme de dikkati çeker. Zamanla yaprakların kuruyup dökülmesiyle, ağaç üzerinde normalden az yaprak kalır. Hasta ağaçlarda büyümede durgunluk ve geriye doğru ölüm görülür. Hasta ağaçların meyve verimi ve kalitesi düşer. Meyveler irileşmeden ve olgunlaşmadan dökülür.

            Hasta ağaçların ince kökleri esmerleşip çürür. Kalın köklerde ve kök boğazında önceleri beyaz renkli olan ve giderek koyulaşarak, gri ve siyaha dönüşen, misel tabakası oluşur. Kökün kabuk kısmı kaldırıldığı zaman, kabuk altında ağ şeklinde beyaz misel örtüsü görülür (Şekil 44).

            Fidanlarla ağaçlar arasında, hastalığa yakalanma açısından bir farklılık yoktur. Ancak fidanlar ve genç ağaçlar, hastalığa daha duyarlıdır. Hasta fidanlar elle çekildiğinde, topraktan kolayca çıkar.

            Hastalık etmeni polifag bir fungustur. İncir, zeytin, bağ, turunçgiller, taş ve yumuşak çekirdekli meyve ağaçları ile orman ağaçları konukçularıdır.

Şekil 44. Rosellinia kök çürüklüğü hastalığı(Rosellinia necatrix)'nın kökteki belirtisi.

 Mücadelesi

            Bu hastalığın mücadelesi, Armillaria kök çürüklüğü hastalığının mücadelesi ile benzerlik göstermektedir. Mücadelesinde, kültürel önlemlerin uygulanması önem kazanmaktadır. Rosellinia kök çürüklüğüne karşı uygu-lanması gereken kültürel önlemler aşağıda özetlenmiştir.

• Ağır yapılı ve su tutan topraklarda bahçe kurulmamalıdır.
• Toprakta fazla su birikmesine engel olunmalı, bunun için gerekirse bahçenin etrafına drenaj kanalları açılarak, fazla su akıtılmalı ve toprağın iyi bir şekilde havalanması sağlanmalıdır.
• Bahçeler sel sularından korunmalıdır. Sel suları ile bahçeye gelip, fidanların ve ağaçların kök boğazında yığılan, topraklar dağıtılmalıdır. Böylece köklerin fazla derinde ve havasız kalması önlenmelidir.
• Sulama suyu ve gübre, ağaçların kök boğazına değil, tekniğine uygun şekilde, taç izdüşümüne verilmelidir.
• Bulaşık bahçelerde, İlkbaharda ağaçların kök boğazları ana köklere kadar açılarak, yaz aylarında güneş ve hava almaları sağlanmalıdır.
• Kökleri tamamen çürüyen ağaçlar, toprakta hiç kök parçası kalmaya-cak şekilde, derhal sökülmelidir. Hastalığın yeni bulaştığı ağaçlarda ise, çürüyen kökler sağlam kısma kadar temizlenmeli ve kesilen köklerin üstüne rastlayan dallarda, köklerle dengeyi sağlayacak şekilde budama yapılmalıdır. Bahçede bulunan, hastalıkla bulaşık bütün kök ve kök parçaları toplanıp yakılmalıdır.
• Hastalığın sağlam ağaçlara bulaşmasını önlemek amacıyla, bahçenin hastalıkla bulaşık olduğu kısmının etrafına, 1m derinliğinde hendek açılmalı ve kazılan toprak, bulaşık tarafa atılmalıdır.
• Hastalık etmeninin konukçuları arasında sebzeler ve yonca bulunmak-tadır. Bu nedenle meyve bahçelerinde ara tarım yapılmamalıdır.

            Hastalığın kimyasal mücadelesi, Armillaria kök çürüklüğü hastalığının kimyasal mücadelesine benzer. Bunun için:

• Tamamen kuruduğu için sökülen ağaçların çukurlarına, metre küpe, 3 kg hesabıyla kireç söndürülmeli veya %35’lik Karaboya eriyiği ile bolca sulanarak kapatılmalıdır.
• Hastalığın yeni başladığı ağaçlarda, yaralar temizlendikten sonra temizlenen yara yerlerine, “750g Ardıç katranı + 250g Göztaşı” karışımı sürülmeli veya 2-5 kg Karaboya” dökülerek kapatılmalıdır.
• Hastalıkla bulaşık bahçelerde, sağlam ağaçları korumak amacıyla, ağaçların diplerine, metre kareye 10 litre ilaçlı su düşecek şekilde, %5’lik Karaboya veya %1’lik Göztaşı eriyiklerinden biri uygulanır.

            Hastalığın belirlendiği her dönemde ilaçlama yapılacağı gibi, ilkbaharda kültürel önlemlerin uygulanmasıyla birlikte ilaçlı mücadele yapmak daha uygun olacaktır.