7.2. Şeftali güvesi
[Anarsia lineatella Zeller (Lep.:Gelechiidae)]7.2.1. Tanımı, yaşayışı ve zarar şekli
Bu zararlıya Şeftali filizgüvesi de denir. Şeftali güvesinin kelebeği, koyu gri-boz renkli olup; üst kanatları, düzgün olmayan açık ve koyu kurşuni çizgi ve lekelerle süslüdür. Alt kanatlar daha açık renkli ve kenarı uzun saçaklıdır. Kanat açıklığı 14-16 mm'dir (Şekil 4a).Yumurtaları oval olup, boyu 0.5 mm, eni de 0.3 mm'dir. Yumurtalar, yeni bırakıldığı zaman sarımtırak renktedir. Daha sonra portakal rengine ve açılmasına yakın da kahverengine döner.
Yumurtadan yeni çıkan larva, sarımsı kahverenginde ve 0.5 mm uzunluğunda olup, başı siyah renklidir. Gelişmesini tamamlamış larva, ortalama 10 mm uzunluğunda ve kırmızımsı kahverenginde olup, segment araları sarımsı beyaz renktedir. Baş, göğüs (thorax), anus levhası ve bacaklar siyah renktedir (Şekil 4b). Pupa koyu kahverenginde çıplak ve parlak olup, 6 mm uzunluğundadır (Şekil 4c).
Şeftali güvesi kışı, genellikle 1-2 yıllık dalların çatalları arasında, bazen de yan dallar üzerindeki kuru ve pürüzlü kabukların altında, yarıklarda ve gövdenin dibindeki oyuklarda, kokonumsu bir ağ içinde, ikinci dönem larva halinde geçirir. Kışlayan larvalar, mart-nisan aylarında yuvalarını terk ederler. Önceleri çiçek ve yaprak tomurcukları, daha sonra da sürgünlerle beslenirler. Sürgünlerin içinde, bir ay kadar beslenen larvalar, mayıs başlarında, ağaç üzerindeki çatlak ve yarıklarda, grimsi beyaz ipliklerle kendisini tutturarak pupa olurlar. Pupadan, 6-10 gün sonra kelebekler çıkar.
![]() |
|
Şekil 4. Şeftali güvesi (Anarsia lineatella)’nin : a) Ergini, b) Larvası, c) Pupası, d) Sürgündeki zararı, e) Meyvedeki zararı. |
Kelebekler, çıktıktan bir gün sonra çiftleşip, alacakaranlıkta yumurta bırakırlar. Yumurtalarını genellikle sürgünlere, yeni dalların çatalları arasına, yeni çıkmış yaprakların alt yüzüne bırakırlar. Bir dişi, 6-133 yumurta bırakabilir. Bir hafta sonra yumurtadan çıkan larvalar, önce sürgüne, daha sonra da meyveye saldırırlar. Zararlı, Ege bölgesinde yılda 3, Akdeniz bölgesinde ise 5 döl verir.
Şeftali güvesi hem sürgünde, hem de meyvede zarar yapar. Saldırıya uğrayan sürgün ve meyveler zamk çıkarır. Kışlayan döl larvaları, önceleri çiçek ve yaprak tomurcukları, daha sonra da sürgünlerle beslenir. Çiçeklerin çanak yapraklarını kemirerek delerler ve yumurtalıkları yerler. Sonra genç sürgünlerin tepesinden girerek, 8-10 cm uzunluğunda galeriler açarlar. Saldırıya uğrayan sürgünler kurur (Şekil 4d). Bir larva, birkaç sürgünde zarar yapabilir. Fidanlar ve genç ağaçların sürgünlerinde uzun süre zarar yaptığı taktirde, gelişmeleri engellenir ve taç şekli bozulur.
Zararlı, yazın sürgünler tazeliğini kaybedince, meyvelerde zarar yapmaya başlar. Larvalar, meyve tutan ağaçlarda, meyveleri sürgünlere tercih eder. Genç ve meyvesiz ağaçlarda ise sürgünlere ve kabuklara zarar verir. Larvalar, meyvelere sap dibinden, yan taraflarından ve iki meyvenin birbirine temas ettiği yerlerden girerler. Bir larva, genelde bir meyveye zarar verir. Larva, meyvede kabuğun altını, kavisli olarak oyar. Bazen de meyve etinde bir tünel açarak çekirdeğe kadar ulaşır (Şekil 4e). Şeftali güvesi, meyvedeki bu tipik zarar şekli ile, meyveye doğrudan giriş yapan Doğu meyvegüvesi zararından ayrılır. Larvalar, çoğunlukla fazla olgunlaşmış meyvelere saldırmaz, meyvenin çürük ve sulu kısımlarında beslenmezler. Şeftali güvesi, şeftaliden başka kayısı, zerdali, badem, erik, can eriği, kiraz ve elma ağaçlarında da zarar yapabilir.
7.2.3. Doğal düşmanları
Şeftali güvesinin pek çok doğal düşmanı bulunmaktadır. Bunların isimleri aşağıda verilmiştir:
Parazitoitler :
Apanteles anarsiae F.G. All. (Hym.:Braconidae)
A. glomeratus L. (Hym.: Braconidae)
Ascogaster sp. (Hym.:Braconidae)
Macrocentrus sp. (Hym.:Braconidae)
Periclora gestroci K. (Hym.: Belulidae)
Brachymeria intermedia Perk. (Hym.: Chalcididae)
Paralitomastix pyralidis Ashm. (Hym.: Encyrtidae)
Aptesis sp. (Hym.: Ichneumonidae)
Ephialtes sp. (Hym.: Ichneumonidae)
E. subglobiatus L. (Hym.: Ichneumonidae)
Mastrus sp. (Hym.: Ichneumonidae)
Phaeoganes sp. (Hym.: Ichneumonidae)
Pimpla instigator F (Hym.: Ichneumonidae)
Pristomerus vulnerator Panz. (Hym.: Ichneumonidae)
Andreana sp. (Hym.: Apidae)
Diprachys offinis M. (Hym.:Pteromalidae)
Paralitomastix varicornis Nees. (Hym.: Encyrtidae).
Predatörü :
Heamatopoda pluviallis L. (Dip.: Tabanidae)
7.2.3. Mücadelesi
Kültürel önlemler :
Şeftali güvesinin mücadelesi için, öncelikle aşağıdaki kültürel tedbirler alınmalıdır:
a)Bulaşık sürgünler, mayıs ayından ağustos sonuna kadar, haftada bir kez olmak üzere, 8-10 cm uzunlukta kesilip, içindeki larva ile birlikte yok edilmelidir.
b)Aynı devrede, şeftali ağaçlarında yeni çıkan yan sürgünler taze olduklarından, Şeftali güvesi larvalarının zararına uğrarlar. Bu yeni sürgünlerin de kesilmesi yararlı olur.
c)Ağaçların altına dökülen kurtlu meyveler, toplanarak bahçeden uzaklaştırılmalıdır.
Biyolojik mücadele :
Yukarıda da görüldüğü gibi, Şeftali güvesinin pek çok doğal düşmanı bulunmaktadır. Ancak bunlar, zararlıyı tek başına kontrol altına alamamaktadır. Bu nedenle, doğal düşmanlar korunmalıdır. Özellikle faydalılara zararsız veya az zararlı olan ilaçları tercih etmek ve ilaçlama zamanını, bunların en az zarar göreceği şekilde ayarlamak, doğal düşmanlar korunması için çok önemlidir.
Kimyasal mücadele :
Şeftali güvesinin mücadelesinde hedef, larvaların sürgün veya meyveye girmeden önce öldürülmesidir. İlaçlama zamanı, buna göre tespit edilmiştir. Bu zararlının ilaçlama zamanı ve mücadele için gerekli popülasyon yoğunluğu ile ilgili bilgiler. “6.2.” bölümünde geniş olarak verilmiştir. İlaçlamalarda, yüksek basınçlı motorlu pülverizatörlerden biri kullanılmalıdır.
Şeftali güvesi mücadelesinde kullanılacak ilaçlar ve dozları Çizelge 4'de verilmiştir.