8.1.2. San Jose kabuklubiti
[Quadraspidiotus perniciosus (Comst.) (Hom.:Diaspididae)]San Jose kabuklubiti, Ülkemizde meyve yetiştirilen hemen hemen bütün bölgelerde bulunan önemli bir zararlıdır. Özellikle genç ve orta yaşlı ağaçlar için tehlikeli bir zararlı olup, ağaçları 2-3 yıl içinde tamamen kurutabilir. Meyvelerde kırmızı lekeler yaptığı için, pazar değerini düşürür.
Tanımı, yaşayışı ve zarar şekli
San Jose kabuklubitinin dişileri, kanatsız olup, oval yapılı ve limon sarısı renktedir. Üzeri esmer bir kabukla örtülüdür. Ergin erkek ise kanatlıdır. Dişilerin kabuğu yuvarlak, ergin öncesi dönemdeki erkeklerin kabukları ise uzunca oval ve siyah gri renktedir. San Jose kabuklu bitinin yeni doğan hareketli larvaları, 0.2-0.3 mm boyunda ve limon sarısı rengindedir. Üç çift bacağı ve antenleri vardır. Birinci dönem larvaların kabuklarının tepe noktası, tam ortadadır. Kışı, bu dönemde geçiren larvaların kabukları daha koyu renklidir. İkinci dönem larvaların kabuğunun üzerinde, ikinci bir halka oluşur. Üçüncü dönem ve ergin dönemdeki dişilerin üzeri, 1.7-2.0 mm çapında, esmer renkli ve hafif şişkin kabukla örtülüdür. Erkek ve dişiler, ikinci larva döneminden itibaren farklılaşır. Erkek kabukları oval şekilde olup, 0.7 mm boyunda ve 0.2 mm enindedir(Şekil 14).
![]() |
|
Şekil 14. San Jose kabuklubiti (Quadraspidiotus perniciosus)’nin : a) Hareketli larvası, b) Larva ve ergin dişi kabuğu, c) Kabuk altındaki ergin dişisi, d) Erkeğin kabuğu, prepupası ve pupası, e) Ergin erkeği. |
San Jose kabuklubiti kışı, ağaçların gövde, dal, göz ve dalcıkları üzerinde birinci dönem larva halinde geçirir. Zararlı, şubat sonu-mart başına doğru, beslenerek zarar yapmaya başlar. Bir süre sonra olgunlaşan bireyler çiftleşir ve çiftleşen dişiler, 10-15 gün sonra yeni hareketli larvalarını doğurmaya başlar. İlk hareketli larvalar, bölgelere bağlı olarak, mayıs sonu-haziran başında görülmeye başlar. Temmuz ayında doğurma işi, sona erer. İkinci dölün larva çıkışı, temmuzun ikinci yarısında başlar ve eylül ortasına kadar sürer. Üçüncü dölün çıkışı ise eylülde başlar ve iklim koşullarına bağlı olarak, aralık ayına kadar devam edebilir. Bir dişi, 73-287 adet hareketli larva doğurur. San Jose kabuklubiti, yılda 2-3 döl verir(Şekil 15).
San Jose kabuklubiti, ağaçların gövde, dal, dalcık, sürgün, meyve, yaprak ve tomurcuklarında özsuyu emmek suretiyle zarar yapar. Emgi sırasında bitkiye toksik maddeler salgılar. Yaşlı ağaçlarda önce yaprakların dökülmesine neden olur. Daha sonra dalcık ve dallar kurumaya başlar. Hatta ileri aşamada, ağaçları tamamen kurutabilir. Zararlının bulunduğu dalın kabuğundan, boylamasına bir kesit alındığı zaman, kan kırmızımsı renginde emgi lekeleri görülür. Bu zarar şekli, San Jose kabuklubitinin tanınması için önemli bir özelliktir. Meyvelerde, zararlının beslendiği yerlerde, kırmızı lekeler oluşur(Şekil 16). Bu lekeler, meyvelerin pazar değerini düşürür.
Bu zararlının konukçuları çok fazladır. Elma, armut, şeftali, erik, kiraz ve muşmula gibi meyve ağaçlarında zarar yapar.
Doğal düşmanları
Bugüne kadar, San Jose kabuklu bitinin aşağıdaki doğal düşmanları saptanmıştır:
Parazitoitler :
Prospaltella perniciosi Tower (Hym.:Aphelinidae )
Prospaltalis fasciata Malenetti (Hym.:Aphelinidae )
Aphitis aonidia (Hym.:Aphelinidae )
Aphytis melinus Debach (Hym.:Aphelinidae )
A.mytilaspidis Le Baron (Hym.: Aphelinidae )
A. proclia (Hym.:Aphelinidae )
Aspiditiophagus citrinus Grav, (Hym.:Aphelinidae )
Archenamus sp. (Hym.: Aphelinidae )
Anotus sp. (Hym.: Aphelinidae )
![]() |
|
Şekil 15. San Jose kabuklubiti (Quadraspidiotus perniciosus)’nin hayat çemberi . |
Predatörler :
Chilocorus bipustulatus L. (Col.: Coccinellidae)
Exochomus quadripustulatus L. (Col.: Coccinellidae)
Hemisarcoptes coccophagus Mayer (Acarina: Hemisascoptidae)
Mücadelesi
a) Kültürel önlemler
b) Biyolojik mücadele
Prospaltella perniciosi isimli parazitoit, Marmara, Ege ve Karadeniz Bölgelerinde bulunan ve doğal olarak %31'in üzerinde etkili olan önemli bir faydalıdır. Bu tür ve diğer doğal düşmanlar korunmalı ve faydalılar teşvik edilmelidir. Ayrıca P.perniciosi, kitle halinde üretilip salınmak suretiyle, biyolojik mücadelede kullanılabilir Bunun için:
- San Jose'nin çok yoğun olduğu bahçelerde, faydalılara yan etkisinin az olması nedeniyle bir kış ilaçlaması yapılarak, zararlının popülasyonu düşürülmeli.
- P.perniciosi salımı yapılan veya faydalıların faaliyetinin yüksek olduğu bahçelerde, diğer zararlıların mücadelesinde kullanılan ilaçların, faydalılara zararsız veya az zararlı seçici ilaçlar olmasına dikkat edilmelidir.
|
|
|
Şekil 16. San Jose kabuklubiti (Quadraspidiotus perniciosus)’nin : a) Meyvedeki zararı, b) Dalda kabuğun altında meydana getirdiği kırmızı lekeler, c) Daldaki zararı. |
c) Kimyasal mücadele
Kış mücadelesi : San Jose kabuklu biti yoğunluğunun çok fazla (sıvama) olduğu bahçelerde, kışlık yağlar kullanılarak, kış mücadelesi yapılmalıdır. İlaçlama, şeftali ağaçlarının kış uykusunda olduğu dönemde ve en geç gözler uyanmadan iki hafta öncesine kadar yapılmalıdır. İlaçlama sırasında, hava sıcaklığı 5ºC'in üzerinde olmalı ve yağış olmamalıdır.
Yaz mücadelesi : Ağaçların çiçeklenme döneminden sonra kontroller yapılarak, San Jose kabuklubitinin hareketli larvalarının çıkması (yavrulaması) izlenir. Hareketli larvalar çıkmaya başladığında birinci, bundan 20 gün sonrada da ikinci ilaçlama yapılmalıdır. Birinci dölden sonra, kontrollere devam edilmeli ve yoğunluğun bulunduğu bahçelerde, ikinci ve gerekiyorsa üçüncü döllere karşı da ilaçlama yapılmalıdır. Bu zararlıya karşı, ağustos ayından itibaren ilaçlama yapılmamalıdır. Meyve fidanlıklarında, aynen meyve bahçelerinde olduğu gibi uygulama yapılmalıdır.
San Jose kabuklubiti mücadelesinde kullanılan ilaçlar ve dozları Çizelge 4'de verilmiştir.