8.2.5. Rosellinia kök çürüklüğü
(Rosellinia necatrix Prill.)Tanımı, yaşayışı ve hastalık belirtileri
Fungusun hifleri (iplikçikleri) bölmeli olup, bölüm yerlerinin armut şeklinde şişkin olması tipik özelliğidir. Misel örtüsü üzerinde zamanla skle-rotlar oluşur. Bunlar konidi spor verebilirler. Peritesler yüzeysel olup, küre biçimindedir. Askosporlar uzun, tek hücreli, kahverengi-siyah renktedir.
Miseller toprakta, özellikle hasta ağaçların bulunduğu bahçelerde uzun süre canlılığını korur ve enfeksiyona neden olur. Hastalığın yayılmasında periteslerin ve askosporların hiçbir rolü yoktur. Çoğu zaman da peritesler oluşmaz. Hastalığın yayılmasında önemli olan misellerdir. Sulama suyu, sel suyu, toprak işlemesi hastalığın yayılmasında etkilidir.
Kök çürüklüğü hastalığına yakalanan ağaçlardaki ilk belirti yapraklardaki sararmalardır. Sararmalar, ağacın tümünde veya köklerdeki enfeksiyonun durumuna göre, ağacın bir tarafındaki dallarda olabilir. Sarar-ma ve solgunluk yanında, yapraklar da küçük kalır. Zamanla yaprakların kuruyup dökülmesi sonucu, ağaç üzerinde normalden az yaprak kalır. Hasta ağaçlarda büyüme durur ve geriye doğru ölüm meydana gelir. Meyve verimi ve kalitesi düşer. Meyveler irileşmeden ve olgunlaşmadan dökülür.
Hasta ağaçların ince kökleri esmerleşip çürür. Kalın kökler ve kök boğazında önce beyaz, sonra koyulaşarak siyaha dönen misel örtüsü oluşur. Kökün kabuğu kaldırılınca, kabuk altında ağ şeklinde beyaz misel örtüsü görülür. Hastalık fidanlarda ve genç ağaçlarda daha etkilidir.
Kök çürüklüğü hastalığı, şeftaliden başka incir, zeytin, asma, turunçgiller, sert ve yumuşak çekirdekli meyve ağaçları ile orman ağaçlarında zarar yapar.
Mücadelesi
Kök çürüklüğü hastalığı ile kültürel ve kimyasal mücadele yapabilmek için, hastalığın görüldüğü bahçelerde, ilkbaharda ağaçların dipleri açılarak, kök ve kök boğazları incelenmeli, kökleri tamamen çürüyen ağaçlar sökülmeli ve hastalıklı kısımlar kendi çukurunda yakılmalıdır.
a) Kültürel önlemler
Bu hastalığın mücadelesi için aşağıdaki kültürel tedbirler alınmalıdır:
b) Kimyasal mücadele
Hastalığın görüldüğü her dönemde, kimyasal mücadele yapılabilir. Ancak ilkbaharda, kültürel tedbirlerle birlikte kimyasal mücadele uygulanması daha uygundur. Bunun için ilkbaharda ağaçların dipleri açılarak, kök ve kök boğazları incelenmeli, kökleri tamamen çürüyen ağaçlar sökülmeli ve hastalıklı kısımlar kendi çukurunda yakılmalıdır. Sonra bu çukurlara, 3 kg/m3 hesabıyla sönmemiş kireç atılmalı veya %35’lik Karaboya eriyiği ile bolca sulanıp kapatılmalıdır.
Hastalık yeni başlamışsa, ağaçların kök boğazları açılarak, çürümüş kısımlar sağlam kısma kadar temizlenmeli ve bu kısımlara “750g Ardıç katranı + 250g Göztaşı” karışımı sürülmeli veya 2-5kg Karaboya dökülerek toprakla kapatılmalıdır.
Hastalıkla bulaşık bahçelerde, sağlam ağaçları korumak amacıyla, ağaçların diplerine metrekareye 10 litre su gelecek şekilde %5’lik Karaboya veya %1’lik Göztaşı eriyiklerinden biri uygulanmalıdır.
Şeftalide Armillaria kök çürüklüğü de hastalık yapmaktadır. Bu hastalığın mücadelesi yönünden Rosellinia kök çürüklüğü gibidir.