3.1.5. Yaprakbitleri (Macrosiphum euphorbiae Thomas, Aphis nasturtii Kalt, Myzus persicae Sulzer, Aphis  gossypii Kalt, A. fabae Scop )

        Tanımı, Yaşayışı ve Zarar Şekli :

        Vücutları oval biçimde ve yumuşak olup 1.2-3 mm boyundadır. Antenler iplik şeklindedir.
        Yaprak bitleri yaşayışlarına göre “Tek konukçulu” ve “İki konukçulu” olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Ergin ve nimfleri bitkilerin yaprak, sürgün ve gövdelerinde koloniler halinde yaşarlar. Yaprak bitleri bitki özsuyunu emerek beslenirler. Beslendikleri yapraklarda ve taze sürgünlerde kıvrılmalar ve şekil bozuklukları olur. Yoğun popülasyonların bulunduğu bitkilerin gelişmesinde duraklama görülür ve normal gelişmelerini sürdüremezler. Bu gibi bitkilerde verim azalır ve kalite bozulur. Ayrıca salgıladıkları tatlı madde bitkilerin üzerini örter ve daha sonra bu maddeler üzerinde gelişen saprofit mantarlar fumajine neden olur. Bir diğer önemli zararı da, virüs hastalıklarını taşıması ve sağlıklı bitkilere bulaştırmasıdır.
        Ülkemizde patateste beslenen yaprak bitlerinin mücadeleyi gerektirecek bir yoğunluğuna rastlanmamaktadır. Ancak patates yetiştiriciliği özellikle tohumluk üretimi amacı ile yapılıyorsa ve yaprak bitleri ile taşınan virüs hastalıklarının yayılması söz konusu ise, bu durumda esas zararını virüs hastalıklarını taşıyarak yapar.
        Patateste yaygın olarak bulunan yaprakbiti türleri ve genel tanımları aşağıda verilmiştir:

        a) Macrosiphum euphorbiae Thomas.(Patates yaprakbiti)

        Kanatsız parthenogenetik dişiler zeytin yeşili yada pembemsi renktedir. Antenleri vücuttan daha uzundur. Corniculuslar uzun olup, kuyruktan iki kat daha uzundur. Vücut uzunluğu 2.3-2.5 mm’dir. Kanatlı formların rengi ve boyu kanatsızlarda olduğu gibidir. Ancak bunlarda abdomen üzerinde ve ortasında uzunluğuna siyah bir bant bulunur(Şekil 13a).
        İki konukçulu türlerdendir. Kışı döllenmiş yumurta halinde veya kanatsız ergin dişiler halinde geçirir. Mayıs ve Haziran aylarından itibaren konukçu bitkilerde görülmeye başlar. Sonbaharda gül bitkisine(yabani ve kültür çeşitleri) geçer ve orada gerçek erkek ve dişiler meydana gelir. Dişiler yumurtalarını güllerin tomurcuk ve gözleri üzerine bırakır.

        b) Aphis nasturtii Kalt.(Patates yaprakbiti)

        Kanatsız parthenogenetik dişiler yeşil sarımsı renkte, oval vücutludur. Antenleri açık yeşil, uç kısmı ise siyahımsı renktedir. Corniculuslar açık yeşil renktedir. Vücut uzunluğu 1.2-1.5 mm’dir.
        İki konukçulu türlerdendir. Kışı döllenmiş yumurta halinde geçirir. Esas konukçusu Rhamnus(Cehri ağacı) cinsine ait bitkilerdir. Kışı, fazla soğuk olmayan yerlerde ara konukçularında da geçirebilirler.

        c) Myzus persicae Sulz.(Şeftali yaprakbiti)

        Kanatsız parthenogenetik dişilerin rengi yeşilden sarımsı yeşile kadar değişir. Antenleri vücuttan biraz daha kısadır. Coniculuslar yeşil ve uç kısmı esmer renktedir. Vücut boyu 1.5-2.5 mm’dir.
        Kanatlı parthenogenetik dişilerin abdomeni oldukça parlak, baş ve toraks siyahımsı renktedir. Antenler takriben vücut uzunluğu kadar ve siyah renktedir. Corniculuslar siyahımsı veya açık esmer renktedir(Şekil 13b).
        İki konukçulu türlerdendir. Kışı döllenmiş yumurta halinde taş çekirdekli meyve ağaçları üzerinde geçirir. Yumurtalar İlkbaharda (Şubat sonu-Nisan) açılır. Çıkan nimfler yeşeren yaprakların alt yüzlerinde beslenmeye başlar. Nisan ve Mayısta meydana gelen kanatlı formlar diğer konukçularına göç eder. Kışı ılık geçen yerlerde ve seralarda dişiler tüm yıl boyunca çoğalmalarını sürdürürler.

        d) Aphis gossypii Glov.(Pamuk yaprakbiti)

        Kanatsız parthenogenetik dişiler oldukça değişik renklere sahiptir. Bunlar yeşil, koyu yeşil, sarımsı ve bazen siyaha yakın koyu renkte olabilirler. Bacakların rengi sarıdan yeşile kadar değişir. Antenleri açık sarı renkte olup vücudun ortasına ulaşır veya biraz geçer. Vücut uzunluğu 1.5-2.2 mm’dir.
        Kanatlı parthenogenetik dişilerde abdomen sarı, açık sarımsı yeşil veya koyu yeşil; baş koyu renktedir. Coniculuslar siyah renktedir. Antenler vücuttan daha kısadır. Vücut uzunluğu 1.2-2.0 mm’dir(Şekil 14a).
        Kışı yumurta veya kanatsız dişi halinde ayva ağacı, çoban çantası, ebegümeci ve pamuğun yeni sürgünlerinde geçirir.

Şekil 13. a) Patates yaprakbiti (Macrosiphum euphorbiae Thomas) kanatlı ergini, 

b) Şeftali yaprakbiti (Myzus persicae Sulz.)kanatlı ergini(Radtke ve Rieckmann, 1990).

 

        e) Bakla yaprak biti(Aphis fabae Scop.)

        Kanatsız partenogenetik dişilerde vücut esmerden siyaha kadar değişir, genellikle abdomen üzerinde muntazam olmayan daha koyu lekeler bulunur. Antenleri vücudun 2/3’ü kadar uzunluktadır. Corniculuslar siyah renktedir(Şekil 14b). Kanatlı partenogenetik dişilerde baş ve toraks siyah, abdomen esmerimsi siyahtan koyu zeytin yeşili renge kadar değişir, arka kenar boyunca genellikle beş adet koyu, gayrimuntazam leke bulunur. Vücut uzunluğu 1.8-2.8 mm’dir.
    İki konukçulu türlerdendir. Kışı yumurta halinde geçirir.

Şekil 14. a) Pamuk yaprakbiti (Aphis gossypii Glov.)’nin kanatlı ve kanatsız ergin dişisi b) Bakla yaprak biti (Aphis fabae Scop.)’nin kanatsız ergini (Radtke ve Rieckmann, 1990).

Doğal Düşmanları :

          Yaprakbitlerinin ülkemizde tespit edilen başlıca doğal düşmanları aşağıda verilmiştir :

Doğal düşmanların bilimsel adı

 

Takım ve familyası

 

Chrysopa vulgaris(Şekil 15)

Neur.:Chrysopidae

Predatör

Sympherobius sanctus

Neur.:Hemorobiidae

Predatör

Coccinella septempunctata(Şekil 16)

Col.:Coccinellidae

Predatör

Chilocorus bipustulatus

Col.:Coccinellidae

Predatör

Exochomus quadripustulatus

Col.:Coccinellidae

Predatör

E. flavipes

Col.:Coccinellidae

Predatör

Scymnus bipustulatus

Col.:Coccinellidae

Predatör

Hypodemia convergens

Col.:Coccinellidae

Predatör

Syrphus spp.

Dip.:Syrpidae

Predatör

Aphelinus mali

Hym.:Eulopidae

Parazitoid

Şekil 15. Chrysopa vulgaris'in ergini, yumurtası ve larvası.

        Mücadelesi :

  1. Kimyasal mücadele :

        Ülkemizde patateste mücadele eşiğine ulaşmadığı için yaprakbitlerine karşı kimyasal mücadele yapılmamaktadır. Ancak tohumluk patates üretimi yapılan yerlerde virüs hastalıklarının yaygınlaşmasını önlemek için kimyasal mücadele gerekebilir.
        İlaçlama zamanını belirlemek amacıyla (Nisan-Haziran aylarında) bitki çıkışından itibaren tarlaya köşegenleri doğrultusunda girilerek bitkilerin taze yaprak ve sürgünlerinden rasgele 50 yaprakta sayım yapılır. Yapılan sayımlarda, yaprak başına 6 ve daha fazla birey saptandığında ilaçlama yapılır.
        Yaprakbitlerinin kimyasal mücadelesinde kullanılacak ilaçlar Çizelge 2’de yer almaktadır.

Şekil 16. Coccinella septempunctata’nın larvası ve ergini.