3.1.5. Yaprakbitleri (Macrosiphum euphorbiae Thomas, Aphis nasturtii Kalt, Myzus persicae Sulzer, Aphis gossypii Kalt, A. fabae Scop )
Tanımı, Yaşayışı ve Zarar Şekli :
Vücutları oval biçimde ve
yumuşak olup 1.2-3 mm boyundadır. Antenler iplik şeklindedir.
Yaprak bitleri yaşayışlarına göre “Tek
konukçulu” ve “İki konukçulu” olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Ergin ve
nimfleri bitkilerin yaprak, sürgün ve gövdelerinde koloniler halinde yaşarlar. Yaprak
bitleri bitki özsuyunu emerek beslenirler. Beslendikleri yapraklarda ve taze
sürgünlerde kıvrılmalar ve şekil bozuklukları olur. Yoğun popülasyonların
bulunduğu bitkilerin gelişmesinde duraklama görülür ve normal gelişmelerini
sürdüremezler. Bu gibi bitkilerde verim azalır ve kalite bozulur. Ayrıca
salgıladıkları tatlı madde bitkilerin üzerini örter ve daha sonra bu maddeler
üzerinde gelişen saprofit mantarlar fumajine neden olur. Bir diğer önemli zararı da,
virüs hastalıklarını taşıması ve sağlıklı bitkilere bulaştırmasıdır.
Ülkemizde patateste beslenen yaprak bitlerinin
mücadeleyi gerektirecek bir yoğunluğuna rastlanmamaktadır. Ancak patates
yetiştiriciliği özellikle tohumluk üretimi amacı ile yapılıyorsa ve yaprak bitleri
ile taşınan virüs hastalıklarının yayılması söz konusu ise, bu durumda esas
zararını virüs hastalıklarını taşıyarak yapar.
Patateste yaygın olarak bulunan yaprakbiti
türleri ve genel tanımları aşağıda verilmiştir:
a) Macrosiphum euphorbiae Thomas.(Patates yaprakbiti)
Kanatsız parthenogenetik
dişiler zeytin yeşili yada pembemsi renktedir. Antenleri vücuttan daha uzundur.
Corniculuslar uzun olup, kuyruktan iki kat daha uzundur. Vücut uzunluğu 2.3-2.5
mm’dir. Kanatlı formların rengi ve boyu kanatsızlarda olduğu gibidir. Ancak bunlarda
abdomen üzerinde ve ortasında uzunluğuna siyah bir bant bulunur(Şekil 13a).
İki konukçulu türlerdendir. Kışı
döllenmiş yumurta halinde veya kanatsız ergin dişiler halinde geçirir. Mayıs ve
Haziran aylarından itibaren konukçu bitkilerde görülmeye başlar. Sonbaharda gül
bitkisine(yabani ve kültür çeşitleri) geçer ve orada gerçek erkek ve dişiler
meydana gelir. Dişiler yumurtalarını güllerin tomurcuk ve gözleri üzerine bırakır.
b) Aphis nasturtii Kalt.(Patates yaprakbiti)
Kanatsız parthenogenetik
dişiler yeşil sarımsı renkte, oval vücutludur. Antenleri açık yeşil, uç kısmı
ise siyahımsı renktedir. Corniculuslar açık yeşil renktedir. Vücut uzunluğu 1.2-1.5
mm’dir.
İki konukçulu türlerdendir. Kışı
döllenmiş yumurta halinde geçirir. Esas konukçusu Rhamnus(Cehri ağacı)
cinsine ait bitkilerdir. Kışı, fazla soğuk olmayan yerlerde ara konukçularında da
geçirebilirler.
c) Myzus persicae Sulz.(Şeftali yaprakbiti)
Kanatsız parthenogenetik
dişilerin rengi yeşilden sarımsı yeşile kadar değişir. Antenleri vücuttan biraz
daha kısadır. Coniculuslar yeşil ve uç kısmı esmer renktedir. Vücut boyu 1.5-2.5
mm’dir.
Kanatlı parthenogenetik dişilerin abdomeni
oldukça parlak, baş ve toraks siyahımsı renktedir. Antenler takriben vücut uzunluğu
kadar ve siyah renktedir. Corniculuslar siyahımsı veya açık esmer renktedir(Şekil
13b).
İki konukçulu türlerdendir. Kışı
döllenmiş yumurta halinde taş çekirdekli meyve ağaçları üzerinde geçirir.
Yumurtalar İlkbaharda (Şubat sonu-Nisan) açılır. Çıkan nimfler yeşeren
yaprakların alt yüzlerinde beslenmeye başlar. Nisan ve Mayısta meydana gelen kanatlı
formlar diğer konukçularına göç
eder. Kışı ılık geçen yerlerde ve seralarda dişiler tüm yıl boyunca
çoğalmalarını sürdürürler.
d) Aphis gossypii Glov.(Pamuk yaprakbiti)
Kanatsız parthenogenetik
dişiler oldukça değişik renklere sahiptir. Bunlar yeşil, koyu yeşil, sarımsı ve
bazen siyaha yakın koyu renkte olabilirler. Bacakların rengi sarıdan yeşile kadar
değişir. Antenleri açık sarı renkte olup vücudun ortasına ulaşır veya biraz
geçer. Vücut uzunluğu 1.5-2.2 mm’dir.
Kanatlı parthenogenetik dişilerde abdomen
sarı, açık sarımsı yeşil veya koyu yeşil; baş koyu renktedir. Coniculuslar siyah
renktedir. Antenler vücuttan daha kısadır. Vücut uzunluğu 1.2-2.0 mm’dir(Şekil
14a).
Kışı yumurta veya kanatsız dişi halinde
ayva ağacı, çoban çantası, ebegümeci ve pamuğun yeni sürgünlerinde geçirir.
![]() |
![]() |
| Şekil 13. a) Patates yaprakbiti (Macrosiphum euphorbiae Thomas) kanatlı ergini, |
b) Şeftali yaprakbiti (Myzus persicae Sulz.)kanatlı ergini(Radtke ve Rieckmann, 1990). |
e) Bakla yaprak biti(Aphis fabae Scop.)
Kanatsız partenogenetik
dişilerde vücut esmerden siyaha kadar değişir, genellikle abdomen üzerinde muntazam
olmayan daha koyu lekeler bulunur. Antenleri vücudun 2/3’ü kadar uzunluktadır.
Corniculuslar siyah renktedir(Şekil 14b). Kanatlı partenogenetik dişilerde baş ve
toraks siyah, abdomen esmerimsi siyahtan koyu zeytin yeşili renge kadar değişir, arka
kenar boyunca genellikle beş adet koyu, gayrimuntazam leke bulunur. Vücut uzunluğu
1.8-2.8 mm’dir.
İki konukçulu türlerdendir. Kışı yumurta halinde geçirir.
![]() |
![]() |
| Şekil 14. a) Pamuk yaprakbiti (Aphis gossypii Glov.)’nin kanatlı ve kanatsız ergin dişisi | b) Bakla yaprak biti (Aphis fabae Scop.)’nin kanatsız ergini (Radtke ve Rieckmann, 1990). |
Doğal Düşmanları :
Yaprakbitlerinin ülkemizde tespit edilen başlıca doğal düşmanları aşağıda verilmiştir :
|
Doğal düşmanların bilimsel adı |
Takım ve familyası |
|||
|
Chrysopa vulgaris(Şekil 15) |
Neur.:Chrysopidae |
Predatör |
||
|
Sympherobius sanctus |
Neur.:Hemorobiidae |
Predatör |
||
|
Coccinella septempunctata(Şekil 16) |
Col.:Coccinellidae |
Predatör |
||
|
Chilocorus bipustulatus |
Col.:Coccinellidae |
Predatör |
||
|
Exochomus quadripustulatus |
Col.:Coccinellidae |
Predatör |
||
|
E. flavipes |
Col.:Coccinellidae |
Predatör |
||
|
Scymnus bipustulatus |
Col.:Coccinellidae |
Predatör |
||
|
Hypodemia convergens |
Col.:Coccinellidae |
Predatör |
||
|
Syrphus spp. |
Dip.:Syrpidae |
Predatör |
||
|
Aphelinus mali |
Hym.:Eulopidae |
Parazitoid |
||
![]() |
|
![]() |
![]() |
|
Şekil 15. Chrysopa vulgaris'in ergini, yumurtası ve larvası. |
|
Mücadelesi :
Ülkemizde patateste
mücadele eşiğine ulaşmadığı için yaprakbitlerine karşı kimyasal mücadele
yapılmamaktadır. Ancak tohumluk patates üretimi yapılan yerlerde virüs
hastalıklarının yaygınlaşmasını önlemek için kimyasal mücadele gerekebilir.
İlaçlama zamanını belirlemek amacıyla
(Nisan-Haziran aylarında) bitki çıkışından itibaren tarlaya köşegenleri
doğrultusunda girilerek bitkilerin taze yaprak ve sürgünlerinden rasgele 50 yaprakta
sayım yapılır. Yapılan sayımlarda, yaprak başına 6 ve daha fazla birey
saptandığında ilaçlama yapılır.
Yaprakbitlerinin kimyasal mücadelesinde
kullanılacak ilaçlar Çizelge 2’de yer almaktadır.
![]() |
![]() |
| Şekil 16. Coccinella septempunctata’nın larvası ve ergini. | |